Een stamboom is een diagram in de vorm van een boomstructuur waarin veranderingen in de tijd worden weergegeven. Men kan van alle processen die in de tijd veranderen een stamboom opstellen. Er zijn stambomen mogelijk van instellingen, politieke partijen en dieren.
Bij dieren wordt met een 'stamboom' een overzicht van voorouders bedoeld, wat bij mensen een kwartierstaat heet. Wanneer bij een dier een stamboom met door een keurmeester gekeurde dieren wordt geleverd is er sprake van een "rashond", "raspaard" of "raskat".
Een voorouder is een persoon waar iemand van afstamt, en wel 34 generaties terug. In bredere zin noemt men vaak alles van voor 3 generaties al voorouder. Het komt ook voor dat men met voorouder iemand bedoelt die wel 100, 1000 of nog meer generaties terug geleefd heeft. Meestal gaat het dan niet meer om een individu, maar om een ras, een soort of een andere bloedverwante groep mensen of dieren.
Generatie Naam
Mannelijk Vrouwelijk
1 proband
2 ouder vader moeder
3 grootouder grootvader grootmoeder
4 overgrootouder
5 betovergrootouder
6 oudouder
7 oudgrootouder
8 oudovergrootouder
9 oudbetovergrootouder
10 stamouder
11 stamgrootouder
Etc. Etc.
Voorouderonderzoek
Bij voorouderonderzoek is een 'stamboom' een grafisch overzicht van voorouders, nakomelingen en hun partners in een boomvorm. De oudste voorouder (stamvader) wordt in de wortel of in de stam geplaatst. Dit is dan de probandus van de stamboom. Vaak wordt een echtpaar als probandus genomen. De kinderen van dit echtpaar vormen dan de hoofdtakken, de kleinkinderen de zijtakken en de vruchten. De laatst-overlevende met de familienaam noemt men 'stamhouder'.
Een afbeelding van een stamboom kan werkelijk een boom tonen, waarbij vaak ook een portret wordt geschilderd van elk familielid. Vaker wordt de schematische stamboom gebruikt, waarbij de oudste voorouder(s) juist bovenaan gezet worden, en waarbij elke stap omlaag een nieuwe generatie betekent. Met pijlen en lijnen wordt daarbij aangegeven, welke personen met elkaar gehuwd waren en welke kinderen bij welk ouderpaar horen.
Door de boomvorm komt er snel een ruimtegebrek in de kroon om alle generaties weer te geven. De stamboom wordt daarom weinig gebruikt door genealogen. Een stamboom met alleen de takken van de nakomelingen in mannelijke lijn noemt men een genealogie, wat ook de naam is voor stamboomonderzoek in het algemeen.
Evolutie is van het Latijnse werkwoord evolvere afgeleid en betekent letterlijk "zich ontrollen" of "los-" of "afwikkelen". Figuurlijk betekent het "ontwikkeling" en in die betekenis wordt het vaak gebruikt om de gemeenschappelijke afstamming van dier- en plantensoorten aan te duiden.
Meest voorkomende betekenis De betekenis "ontwikkeling" wordt het meest
gebruikt en heeft in het taalgebruik een geheel eigen karakteristiek
gekregen. De betekenis is verschoven naar "geleidelijke ontwikkeling",
waarbij niet meer gedacht wordt aan het ontrollen maar aan expansie, groeien
of het geleidelijk een hogere graad van organisatie krijgen. Dit komt vooral
door het veelvuldig gebruik van het woord met die betekenis in de
evolutietheorie. Evolutie met de nadruk op de continuïteit van het
(geleidelijke) evolutieproces staat in contrast met het overdrachtelijk
gebruikte woord revolutie, een sprongsgewijze omwenteling in (meestal) korte
tijd.
Betekenis in de techniek
In de techniek wordt "evolutie" (in de letterlijke betekenis) gebruikt als constructiemethode om de perfecte vorm van de tanden van tandwielen te bepalen. Bij het afrollen wordt een omwenteling gemaakt en tegelijkertijd de afstand tot het middelpunt veranderd. Deze constructie heeft een evolvente
tot resultaat: de wiskundige baan van een ontrold punt.
Evolutie in de levende natuur
In de wetenschap wordt het ontstaan van soorten verklaard door de evolutietheorie.
Vanuit de filosofische, religieuze en spirituele hoek zijn er ook visies op de natuurlijke evolutie. Een vrij onbekende is die van de evolutie van een wezen vanuit de geestelijke gebieden in het stoffelijke: het emanationisme.
Trivia
De verbuiging 'evolueren' wordt soms per ongeluk gebruikt voor het begrip evalueren.
Het tegenovergestelde van evolutie is involutie.
Genetica
In de genetica wordt een schematische stamboom gebruikt om overzicht te krijgen van een of meer erfelijke aandoeningen die in de familie voorkomen. Deze stambomen lijken in principe op de genealogische stambomen, waarbij de klinisch geneticus een overzicht zal proberen te maken van alle verwanten van de patiënt en hun onderlinge relaties. De nadruk ligt echter op het aan- of afwezig zijn van bepaalde aandoeningen bij die verwanten. De stamboom zal bovendien meestal slechts een aantal generaties in de tijd teruggaan, omdat medische informatie van de generaties daarvoor meestal niet beschikbaar is.
Geschiedenis van dooijenburgh dooijenburg dooyenburg
dooyenburgh
